Trong vài năm gần đây, ESG trở thành một cụm từ quen thuộc trong các dự án FDI và dự án chuỗi. ESG xuất hiện trong hồ sơ mời thầu, trong yêu cầu của chủ đầu tư, trong báo cáo đánh giá nhà thầu và trong các tài liệu công bố ra bên ngoài. Tuy nhiên, khi đi vào thực tế triển khai xây dựng, nhiều người làm dự án vẫn có chung một cảm giác: ESG được nói rất nhiều, nhưng lại khó gắn trực tiếp với công việc hằng ngày của dự án.
Không ít dự án hoàn thành đầy đủ báo cáo ESG, nhưng khi vận hành lại phát sinh nhiều vấn đề: sửa chữa sớm, hao mòn nhanh, khó bảo trì, hoặc khó nhân bản cho các dự án tiếp theo. Điều này đặt ra một câu hỏi quan trọng: ESG trong xây dựng có thực sự nằm ở báo cáo hay không?
Thực tế cho thấy, phần lớn tác động ESG trong một dự án xây dựng không được quyết định ở giai đoạn làm báo cáo, mà đã được “chốt” từ rất sớm – ngay từ những quyết định liên quan đến thiết kế, chọn vật tư, biện pháp thi công và logic nghiệm thu. Báo cáo ESG chỉ là nơi ghi nhận lại những hệ quả của các quyết định đó.
Bài viết này phân tích sự khác biệt giữa ESG báo cáo và ESG trong xây dựng dự án FDI & chuỗi, để làm rõ vì sao ESG không phải là một hạng mục làm thêm, mà là kết quả trực tiếp của cách dự án được quyết định và triển khai từ đầu.
I. ESG báo cáo: Xuất hiện sau khi dự án đã hoàn thành
Trong phần lớn các dự án hiện nay, ESG được tiếp cận trước hết dưới góc độ báo cáo và tuân thủ. ESG báo cáo thường tập trung vào các nội dung như:
-
Các chỉ số môi trường, xã hội, quản trị
-
Mức độ tuân thủ tiêu chuẩn hoặc yêu cầu của tập đoàn
-
Hồ sơ, biểu mẫu, tài liệu chứng minh
Cách tiếp cận này có vai trò nhất định. Nó giúp chủ đầu tư và các bên liên quan đánh giá dự án dưới góc độ tổng thể, so sánh giữa các dự án, hoặc phục vụ mục đích công bố thông tin. Tuy nhiên, ESG báo cáo có một giới hạn rất rõ: nó chỉ xuất hiện sau khi phần lớn các quyết định quan trọng của dự án đã được đưa ra.
Khi dự án đã hoàn thành:
-
Thiết kế không còn thay đổi
-
Vật tư đã được lựa chọn và sử dụng
-
Biện pháp thi công đã diễn ra
-
Các sai khác nếu có chỉ có thể “vá” lại
Ở thời điểm này, ESG báo cáo không còn khả năng tác động ngược để thay đổi bản chất dự án. Nó chỉ có thể ghi nhận những gì đã xảy ra, chứ không thể sửa lại những quyết định đã được chốt từ trước.
Nói cách khác, ESG báo cáo là cần thiết, nhưng đến quá muộn để tạo ra khác biệt thực chất trong xây dựng.
II. ESG trong xây dựng không nằm ở báo cáo, mà nằm trong quyết định dự án
Nếu nhìn ESG dưới góc độ xây dựng dự án, sẽ thấy một bức tranh khác. ESG trong xây dựng không phải là một bộ chỉ số, mà là tập hợp các hệ quả phát sinh từ cách dự án được quyết định và triển khai.
Trong một dự án xây dựng, các quyết định có tác động ESG lớn nhất thường nằm ở:
-
Giai đoạn thiết kế
-
Giai đoạn chọn vật tư
-
Giai đoạn lựa chọn biện pháp thi công
-
Cách nghiệm thu và chuẩn bị cho vận hành
Khi dự án đi vào giai đoạn báo cáo, ESG đã không còn là “quyết định” nữa, mà chỉ là “kết quả”. Vì vậy, nếu muốn ESG thực sự có giá trị, nó phải được đặt ngay trong quá trình ra quyết định của dự án, chứ không thể để đến cuối mới xem xét.
III. ESG được quyết định từ đâu trong vòng đời dự án?
1. ESG từ giai đoạn thiết kế và chọn vật tư
Một trong những nơi ESG được “chốt” sớm nhất chính là thiết kế và chọn vật tư. Những quyết định này ảnh hưởng trực tiếp đến:
-
Độ bền của công trình
-
Tần suất sửa chữa trong vận hành
-
Khả năng thay thế và bảo trì
-
Khả năng nhân bản cho dự án chuỗi
Một vật tư được lựa chọn chỉ để đáp ứng yêu cầu thi công trước mắt có thể giúp dự án hoàn thành nhanh, nhưng lại kéo theo nhiều hệ quả về sau: phải sửa sớm, phải thay thế nhiều, hoặc không phù hợp với điều kiện vận hành thực tế.
Ở góc độ này, ESG không phải là việc “chọn vật tư xanh”, mà là chọn vật tư phù hợp để giảm phát sinh, giảm lãng phí và kéo dài vòng đời sử dụng.
2. ESG trong biện pháp thi công
Biện pháp thi công cũng là một yếu tố có tác động ESG rất rõ, dù thường không được nhắc đến trong báo cáo. Một biện pháp thi công ổn định sẽ:
-
Giảm làm lại
-
Giảm phá bỏ hạng mục đã hoàn thành
-
Giảm tiêu hao vật tư và nhân lực
Ngược lại, một biện pháp thi công thiếu ổn định có thể khiến dự án phải sửa chữa nhiều lần, kéo dài thời gian, phát sinh chất thải và ảnh hưởng đến các hạng mục khác.
Ở đây, ESG không nằm ở việc ghi nhận lượng chất thải phát sinh, mà nằm ở việc dự án có được tổ chức để hạn chế phát sinh đó hay không ngay từ đầu.
3. ESG trong logic nghiệm thu
Nghiệm thu là giai đoạn mà nhiều dự án coi là “điểm kết thúc” của xây dựng. Tuy nhiên, dưới góc độ ESG trong xây dựng, nghiệm thu không chỉ là kiểm tra để “qua”, mà là đánh giá khả năng vận hành ổn định trong dài hạn.
Một logic nghiệm thu tốt sẽ đặt ra các câu hỏi như:
-
Hạng mục này có vận hành ổn định không?
-
Việc bảo trì sau này có thuận lợi không?
-
Nếu nhân bản cho dự án khác, giải pháp này có còn phù hợp không?
Nếu nghiệm thu chỉ tập trung vào hình thức và thông số tức thời, nhiều vấn đề ESG sẽ bị bỏ sót và chỉ xuất hiện khi công trình đã đi vào sử dụng.
IV. So sánh ESG báo cáo và ESG trong xây dựng dự án
Sự khác biệt giữa ESG báo cáo và ESG trong xây dựng có thể được nhìn rõ qua bảng so sánh sau:
| ESG báo cáo | ESG trong xây dựng |
| Xuất hiện sau khi dự án hoàn thành | Xuất hiện ngay từ đầu dự án |
| Tập trung vào chỉ số | Tập trung vào quyết định |
| Phục vụ đánh giá & công bố | Phục vụ vận hành & nhân bản |
| Không thay đổi được quyết định đã chốt | Quyết định trực tiếp kết quả |
| Đo lường kết quả | Tạo ra kết quả |
Bảng so sánh này cho thấy một điều quan trọng: ESG báo cáo và ESG trong xây dựng không mâu thuẫn, nhưng cũng không thể thay thế cho nhau. Nếu chỉ có ESG báo cáo mà thiếu ESG trong quyết định dự án, thì ESG sẽ dừng lại ở mức hình thức.
V. Với dự án FDI và chuỗi, ESG không thể là việc làm sau
Trong các dự án FDI và dự án chuỗi, ESG có một đặc thù quan trọng: mọi quyết định đều có xu hướng được lặp lại nhiều lần. Một giải pháp được áp dụng cho một dự án có thể trở thành tiêu chuẩn cho hàng loạt dự án tiếp theo.
Nếu ESG chỉ được xem xét ở giai đoạn báo cáo:
-
Các rủi ro sẽ bị nhân bản
-
Các vấn đề vận hành sẽ lặp lại
-
Chi phí sửa chữa và điều chỉnh sẽ tăng dần theo quy mô
Ngược lại, nếu ESG được đặt vào các quyết định từ đầu:
-
Các giải pháp ổn định được chuẩn hóa
-
Dự án dễ nhân bản hơn
-
Việc quản trị chuỗi trở nên đơn giản và minh bạch hơn
Đối với FDI và chuỗi, ESG không chỉ là câu chuyện của một dự án, mà là câu chuyện của cả hệ thống dự án.
VI. ESG trong xây dựng là hệ quả của quản trị dự án
Một điểm thường bị hiểu sai là xem ESG như một mục tiêu độc lập, tách rời khỏi quản trị dự án. Thực tế, ESG trong xây dựng là hệ quả trực tiếp của việc dự án có được quản trị tốt hay không.
-
Dự án được thiết kế hợp lý → ít phát sinh → ESG tốt
-
Dự án chọn vật tư phù hợp → vận hành ổn định → ESG tốt
-
Dự án thi công thiếu kiểm soát → sửa nhiều → ESG kém, dù báo cáo có thể vẫn “đẹp”
Điều này cho thấy ESG không thể “làm thêm” sau khi dự án đã xong. ESG chỉ có thể được tạo ra thông qua những quyết định đúng từ đầu.
VII. Hiểu đúng ESG để tránh làm ESG cho có
ESG báo cáo và ESG trong xây dựng đều có vai trò nhất định. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở báo cáo, ESG sẽ không phản ánh đúng thực trạng dự án và không giúp giảm rủi ro trong vận hành.
Ba điểm cần được nhìn nhận lại:
- ESG báo cáo là cần, nhưng không đủ
- ESG trong xây dựng nằm ở quyết định dự án, không nằm ở hồ sơ
- Muốn ESG tốt, phải thay đổi cách tiếp cận từ đầu vòng đời dự án
Khi ESG được hiểu đúng và đặt đúng chỗ, nó không còn là một gánh nặng hay một yêu cầu mang tính hình thức, mà trở thành một phần tự nhiên của quản trị dự án hiệu quả và bền vững.
Nếu bạn đang triển khai hoặc mở rộng dự án FDI / chuỗi và muốn nhìn lại ESG dưới góc độ quyết định kỹ thuật, thi công và vận hành, hãy để lại thông tin để đội ngũ Hichem có thể trao đổi phù hợp với bối cảnh dự án thực tế.
